Carnaval als spiegel van de samenleving

Met de Elfde van de Elfde – elf is van oudsher het gekkengetal – in zicht rijst de vraag hoe carnaval zich verhoudt tot een veranderende samenleving. In de tentoonstelling Parade in het Stedelijk Museum Breda is te zien hoe het volksfeest zich blijft ontwikkelen.

Carnaval kent diepe tradities, maar wordt ook telkens opnieuw gevormd door de mensen die eraan deelnemen. Vergelijkbare feesten worden wereldwijd gevierd, elk met eigen vormen, rituelen en betekenissen. Van lokale optochten tot grootschalige straatfeesten; het biedt ruimte om bestaande rollen los te laten en samen feest te vieren. In de tentoonstelling Parade onderzoekt het Stedelijk Museum Breda samen met fotograaf Vincen Beeckman carnaval in die bredere context; als internationaal ritueel waarin identiteit, saamhorigheid, gender en rolwisseling een centrale rol spelen.

Carnaval wordt vaak gereduceerd tot folklore of entertainment. Antropologen en cultuurhistorici wijzen echter al langer op de diepere betekenis ervan. Net als bij het Zomercarnaval in Rotterdam, Notting Hill Carnival in Londen of maskeradefeesten in Rio de Janeiro en Barranquilla fungeert carnaval als collectief ritueel waarin sociale rollen worden omgekeerd en bestaande hiërarchieën tijdelijk vervagen.

Parade sluit aan bij die bredere traditie, maar vertrekt vanuit een open uitgangspunt: iedereen kan en mag meedoen. Die inclusieve benadering sluit aan bij de boodschap van Stichting Kielegat, die carnaval in Breda uitdraagt als een feest voor iedereen. Waar carnaval vaak wordt gezien als een losbandig feest met vaste rituelen, laat Parade zien dat het feest ook ruimte biedt aan andere manieren van deelnemen. In samenwerking met sociale, culturele en zorgorganisaties werkte het Stedelijk Museum in Breda met deelnemers uit uiteenlopende gemeenschappen aan het project, ook met mensen die zich niet vanzelfsprekend verbonden voelen met het huidige carnavalsfeest.

Op 16 februari nam het museum samen met hen en andere vrijwilligers deel aan de Grote Optocht in Kielegat, de naam van Breda tijdens carnaval. Geen klassieke carnavalsgroep, maar een samengestelde parade waarin verschillende manieren van deelnemen naast elkaar bestonden. Deelnemers uit naaiateliers, buurtcentra, zorginstellingen en migrantengemeenschappen, met uiteenlopende leeftijden en achtergronden, creëerden samen kostuums, beelden en performances waarin persoonlijke verhalen samenkomen. “Carnaval gaat niet alleen over vieren, maar over identiteit; over wie je bent en wie je mag zijn”, stelt Juup Luijten, artistiek leider van het project De Parade. “Wij laten zien hoe rijk en gelaagd dat kan zijn als je verschillende perspectieven samenbrengt.”

Nog tot en met 11 april 2027 is in de tentoonstelling Parade in het Stedelijk Museum Breda te zien hoe carnaval zich blijft ontwikkelen. Carnaval is geen statisch erfgoed, maar een ritueel dat meebeweegt met de samenleving en de mensen die eraan deelnemen. Tegelijkertijd is carnaval voor veel steden ook een belangrijk economisch en toeristisch moment. Optochten en feesten trekken grote aantallen bezoekers van buitenaf en zorgen voor extra drukte en bestedingen in de stad. Het feest heeft daarmee niet alleen een culturele, maar ook een duidelijke economische betekenis.

Kijk voor meer informatie over de tentoonstelling Parade op stedelijkmuseumbreda.nl.

Beeld: Chantal van den Berg