‘Je moet wel de weg weten!’

Tijdens de bewustwordingsbijeenkomsten van Senioren zelf aan zet wordt gesproken en nagedacht over wonen en zorg op wat latere leeftijd. Deelnemers worden aangemoedigd tijdig na te denken over hun eigen toekomstige leefsituatie. Wonen speelt daarbij een heel grote rol.

Goed wonen is meer dan het hebben van een woning; het gaat om de samenhang tussen een passende woning, in een uitnodigende woonomgeving en binnen een goed functionerend sociaal netwerk. In de tweede bijeenkomst van de cyclus van vier is wonen het centrale thema. De vraag is daar: blijven we in de huidige woning of verhuizen we? Er wordt met elkaar gesproken over de eigen woonomgeving en hoe de zelfstandigheid zo lang mogelijk behouden kan blijven. De ideale woonsituatie is voor iedereen anders. Als mensen op tijd nadenken over hoe zij later willen wonen, geeft dat een rustig gevoel.

“We spreken tijdens de bijeenkomsten regelmatig mensen die graag een Collectief Particulier Opdrachtgeverschap starten, een CPO, maar nergens beschikbare grond vinden”, vertelt Peter Moll, landelijk projectleider van Senioren zelf aan zet. “De gemeente heeft dan bijvoorbeeld geen grond of wil deze voor andere bestemmingen gebruiken.” Volgens Peter vragen deze inwoners zich hardop af wáárom hun gemeente zo’n mager beleid heeft op het gebied van CPO. “Informatie is ook moeilijk toegankelijk of vindbaar. Daarom overwegen wij een loket op te richten samen met De Derde Bouwstroom. Dat loket kan doorverwijzen of kennis aanreiken.”

Projecten waarbij een groep besluit in eigen beheer woningen te ontwikkelen en te bouwen zijn vaak trajecten die een lange adem vergen, merkt Myke Voorsluijs, één van de procesbegeleiders bij Senioren zelf aan zet. “Deelnemers aan onze bewustwordingsbijeenkomsten vragen zich af of er subsidiemogelijkheden voor CPO’s zijn”, vertelt Myke. “Die zijn er wel: in onder andere Zeeland en Brabant ondersteunt de provincie CPO-initiatieven door de oprichting ervan bij de notaris te betalen. In Brabant worden in het kader van de Subsidieregeling Collectieve Wooninitiatieven giften verstrekt voor de initiatieffase en de haalbaarheidsfase, waarbij een woningbouwplan wordt opgesteld. Als een initiatief doorgaat krijgt de groep een startkapitaal van de Rabobank van vijfduizend euro.”

Collega-procesbegeleider Ivonne de Valk haalt een voorbeeld aan van een tachtig-plusser die tijdens een bijeenkomst vertelt over zijn ervaringen bij het opzetten van een CPO-project. “Hij woont er inmiddels naar tevredenheid, maar gaf aan dat hij eigenlijk te laat was gestart omdat hij merkte dat het hem veel kruim en stress bezorgde”, vertelt Ivonne. “Hij dacht dat hij er tien jaar geleden veel relaxter mee had kunnen omgaan. Een echtpaar uit Oerle was er veel eerder bij: zij verhuisden rond hun 65e jaar naar een geclusterde woning voor senioren. Ze vonden zich toen eigenlijk nog veel te jong, maar nu, tien jaar later, zijn ze blij dat ze dat destijds hebben gedaan. Het geeft hen zoveel rust en doordat ze nog heel vitaal waren, konden ze een mooi sociaal netwerk opbouwen.”

Tijdens een bijeenkomst vertelde een deelneemster over haar ervaringen als participant van een CPO-project. Ivonne: “Ze vertelde dat haar man was overleden, ze geen kinderen hebben en dat ze oorspronkelijk uit Limburg kwam. Ze overwoog om terug te gaan, maar koos er toch voor om te blijven wonen in het Brabantse dorp waarin ze zoveel jaren met haar man samenleefde. Ze besloot zich aan te sluiten bij een CPO-project omdat je dan met je buren een gemeenschap vormt. Zeker als alleenstaande is dat erg fijn. Ze heeft geen moment spijt gehad van haar keuze.”

Een vaak gehoord geluid bij de bijeenkomsten is dat echtparen het niet eens zijn over blijven wonen of verhuizen. “Ze gaan daarover vervolgens niet met elkaar in gesprek”, merkt Myke. “Een mooi voorbeeld is een echtpaar waarvan de vrouw niet wilde verhuizen. De man had zich hierbij neergelegd, maar na het bijwonen van een bijeenkomst van Senioren zelf aan zet kon hij niet goed slapen. Hij is een stuk ouder en besefte dat als hij zou komen te overlijden zijn vrouw helemaal alleen in het buitengebied zou wonen. Hij is toen met zijn vrouw een weekendje weggegaan om er samen over te praten. Waarom wil de één blijven en de ander verhuizen? Hij gaf aan dat het enerzijds fijn was om met elkaar erover te praten, maar anderzijds ook lastig omdat je er nog niet aan wilt denken. De vraag ‘Wil je hier ook blijven wonen als je alleen komt te staan?’ gaf de doorslag om toch te verhuizen. Ze zijn toen op zoek gegaan naar een geschikte woning in het dorp, vlak bij alle voorzieningen.”

De bijeenkomsten van Senioren zelf aan zet blijken in een grote behoefte te voorzien. “In verschillende gemeenten worden de bijeenkomsten meermaals georganiseerd, simpelweg omdat er veel belangstelling voor bestaat”, vertelt projectleider Peter Moll. “Vaak worden zowel overdag als in de avonduren bijeenkomsten gepland, omdat jongere senioren overdag moeten werken. En niet zelden puilt de zaal uit; er komen veel meer belangstellenden dan waarop gerekend was. Neem als voorbeeld de gemeente Land van Cuijk: daar werden de bijeenkomsten van Senioren zelf aan zet liefst zeven keer gehouden.”

Bij al die zeven edities was wethouder Bouke van Vught, verantwoordelijk voor wonen, aanwezig om te luisteren naar de wensen van de inwoners en uitleg te geven over het gemeentelijke woonbeleid. Land van Cuijk besteedt al meer dan tien jaar veel aandacht aan toekomstige woonwensen van senioren. En investeert daar ook flink in. “Die bijeenkomsten trokken meer dan duizend inwoners; de belangstelling en betrokkenheid waren enorm”, vertelt Bouke. “Het is wel een uitdaging om voor zulke bewustwordingssessies een volledige dwarsdoorsnede van de bevolking geïnteresseerd te krijgen. Er waren verhoudingsgewijs maar weinig mensen die in een sociale huurwoning wonen. Vooral mensen met een eigen woning voelen kennelijk de urgentie om op tijd na te denken over hun woonbehoeften als ze ouder worden. Huurders wat minder. Dat is iets waar we over nadenken: hoe bereiken we de meer kwetsbare inwoners en hoe betrekken we die bij de bijeenkomsten? Dat is belangrijk, want dat is ook vaak de groep die het minst gemakkelijk kan verhuizen.”

Peter sluit af met één van de belangrijkste conclusies van twee jaar Senioren zelf aan zet: “De vraag van veel deelnemers is: waar moeten we naartoe met onze initiatieven en wie kan ons ondersteunen om daadwerkelijk iets voor elkaar te krijgen? Aan die behoefte aan informatie gaan wij werken, samen met onze partners. Want er is veel mogelijk, maar je moet wel de weg weten!”