Senioren zijn trendsetters van innovatie

Ouderen worden vaak over één kam geschoren: ze worden gezien als digibeten die technologie lastig of zelfs bedreigend vinden. Maar dat beeld klopt niet, stelt hoogleraar Alexander Peine. “Ouderen zijn juist vaak trendsetters van innovatie.”

Dat alle ouderen digibeten zouden zijn is ‘een hardnekkig en bovendien discriminerend stereotype dat niet strookt met de praktijk’, zegt hoogleraar Cultuur, innovatie en communicatie Alexander Peine. Hij vindt dat ouderen juist vaak vooroplopen in technologische vernieuwing. Hij roept technologiebedrijven en beleidsmakers op om ouderen niet langer te benaderen als hulpbehoevenden die zorgkosten opdrijven, maar als volwaardige gebruikers, medeontwerpers en aanjagers van innovatie.

Neem de elektrische fiets. Die wordt inmiddels in Nederland net zo vaak aangeschaft als de traditionele fiets. Door álle leeftijdsgroepen. Maar volgens Peine ligt de oorsprong bij senioren. “Het zijn juist ouderen die massaal de elektrische fiets omarmden voordat die gemeengoed werd.” De allereerste e-bikes werden door senioren gebruikt. Ze gebruikten de fiets niet alleen om naar de markt te gaan, maar ook om langere afstanden te af te leggen, sportief actief te blijven en later zelfs om bergpassen te bedwingen. De e-bike groeide vervolgens uit tot een lifestyle-object voor oud én jong. Dat toont aan dat innovatie niet altijd begint bij jongeren, maar vaak bij oudere gebruikers die technologie op nieuwe manieren in hun dagelijks leven integreren.

Toch bestaat nog altijd het beeld van ouderen die technologie vermijden of niet begrijpen. Dat beeld is zeker niet helemaal onterecht, zegt Wietske Kamsma van de Alliantie Digitaal Samenleven. Voor nogal wat ouderen is de digitalisering van onze samenleving helaas een bron van frustratie en onzekerheid. “We horen nog te vaak: ik tel niet meer mee”, vertelt Kamsma in het komende gedrukte ONS Magazine, dat vanaf 18 mei bij de leden wordt bezorgd. De Alliantie Digitaal Samenleven zet zich in om dat te voorkomen. Dat doen zij door bedrijven, overheid en maatschappelijke organisaties samen te brengen. Hun uitgangspunt is simpel: de mens moet centraal staan, niet de techniek. Daar sluit Alexander Peine zich bij aan: als ouderen nieuwe technologieën mijden ligt de schuld niet bij hen, maar bij de manier waarop technologie voor hen wordt ontwikkeld. “Technologie wordt dan ontworpen om risico’s te beperken en gedrag te sturen. Maar dan krijg je producten die vooral draaien om problemen, denk aan alarmknoppen, valdetectie, sensoren in huis of beweeg-apps die bepaald gedrag willen afdwingen.” Die technologie is volgens Peine niet alleen stigmatiserend, maar ook ineffectief. Veel ervan wordt in de praktijk nauwelijks gebruikt: “Niemand loopt voor zijn plezier met een alarmknop rond. Dat is niet iets waarmee je gezien wil worden.” Een smartwatch daarentegen wél. Omdat het er mooi uitziet en past in een actief en sociaal dagelijks leven. “Technologie werkt pas echt als die aantrekkelijk, nuttig én leuk is in het gewone leven”, aldus Peine.

Alexander Peine pleit daarom voor een fundamenteel andere benadering van technologieontwikkeling. Senioren moeten niet worden gezien als een aparte doelgroep waarvoor uitsluitend functionele hulpmiddelen worden ontworpen. “Technologie voor ouderen moet net zo worden benaderd als andere technologieën”, stelt hij. “Als iets dat leuk, sociaal, sportief en betekenisvol is.”

Alleen technologie die aansluit bij het alledaagse leven – thuis, onderweg, in sociale contacten of tijdens het sporten – zal ook gebruikt worden op momenten dat ondersteuning nodig is. Ontwerpen vanuit plezier, gebruiksgemak en sociale waarde is volgens Peine effectiever dan ontwerpen vanuit risico en zorg.

Daarin ligt volgens Peine een grote, nog onbenutte kans. Technologie die samen mét ouderen wordt ontwikkeld, en niet voor hen, sluit beter aan bij hun leefwereld en heeft een grotere kans van slagen. Tegelijkertijd doorbreekt het de eenzijdige beeldvorming van senioren als passieve gebruikers.

Alexander Peine richt zich daarom expliciet tot technologiebedrijven, beleidsmakers en onderzoeksfinanciers: “Stop met ontwerpen vanuit angst en achteruitgang. Betrek ouderen niet als testsubjecten voor oplossingen die al vaststaan, maar als partners die mede bepalen welke vragen de moeite waard zijn om te stellen”.

Beeld: Shutterstock