Herinnert u zich de Firato nog?

Van 1960 tot 1996 kon wie geïnteresseerd was in de nieuwste snufjes op het gebied van radio, televisie, computers en andere elektronica elke twee jaar naar de Firato. Enorme aantallen bezoekers trokken daarvoor naar de RAI in Amsterdam, waar ze kennismaakten met primeurs als het cassettebandje, de Compact Disc en de kleurentelevisie!

Een uil is bruin. Soms met wat grijs of wit erdoorheen. Maar meer varianten zijn er niet. Daarom ging er begin jaren zeventig een lichte schok door het land toen kinderen en ook hun ouders ontdekten dat Meneer de Uil blauw was. Met een geel ‘onderstel’. De eerste jaren was de wijze nieuwslezer uit de geliefde kinderserie De Fabeltjeskrant namelijk gewoon zwart, wit en grijs. Maar naarmate meer mensen in de loop der zeventiger jaren kleurentelevisie kregen, zagen steeds meer kijkers dat Meneer de Uil helemaal geen bruingrijs beestje was. En dat was even wennen. 

Een ongeveer gelijksoortige openbaring vond plaats op 21 september 1967. Die dag was in Nederland de allereerste kleurentelevisie te bewonderen. Dat was op de Firato. Herinnert u zich dat tweejaarlijkse evenement nog? De Firato was een enorme consumentenbeurs die van 1960 tot 1996 in de Amsterdamse RAI werd gehouden. De hele beurs stond in het teken van elektronica: bezoekers mochten zelf aan de knoppen draaien van de nieuwste snufjes op het gebied van audio en video. Op de Firato, die meestal in september werd gehouden en door honderdduizenden nieuwsgierigen werd bezocht, waren ook vaak primeurs te zien. De Firato was de glazen bol voor de huiskamer van de toekomst. Tijdens de editie van 1967 had de elektronicabeurs de primeur aller tijden: de kleurentelevisie!

Bezoekers van de Firato in 1967 – er kwamen er dat jaar liefst 222.551 – verdrongen zich om een nieuw fenomeen: de kleurentelevisie. Ze zagen dat astronaut Jeff Tracy en zijn zonen Scott, John, Virgil, Gordon en Alan in de destijds populaire poppenserie The Thunderbirds geen grijze pilotenuniformen droegen maar helblauwe. En de stijlvolle jurk van Lady Penelope was… roze. In de jaren daarna zagen steeds meer landgenoten hun favoriete programma’s in kleur: rond 1985 was de kleuren-tv bijna overal ingevoerd in de Nederlandse huiskamers. De Firato was vaker het toneel van elektronicaprimeurs. In de jaren zestig werd op de beurs de Compact Cassette geïntroduceerd. Het handige cassettebandje, uitgevonden door Philips, verving de grote bandrecorders. In 1978 liet de NOS het publiek voor het eerst kennismaken met Teletekst en in 1982 had de Firato de wereldprimeur van de Compact Disc. Het glimmende, digitale audioschijfje werd aanvankelijk sceptisch bekeken, maar binnen tien jaar verving deze gezamenlijke noviteit van Philips en Sony de vinylplaat volledig.

Firato staat voor Fabrikanten en Importeurs van Radiotoestellen en Technische Onderdelen. Voor de vele bezoekers was de consumentenbeurs een avontuurlijke mix tussen een futuristische showroom en een drukke kermis door alle stands van producenten en de kakofonie aan geluiden. Waar elektronicawinkels in die tijd hun dure apparatuur veilig achter glas hielden, mochten de bezoekers van de Firato wel aan de knoppen van dure nieuwe cassettedecks draaien of de eerste spelcomputers uitproberen. Firato-gangers liepen urenlang met grote, zware plastic tassen door de drukke gangen met stands om glanzende foldertjes en posters van hifi-sets en televisies te bemachtigen. En als ze geluk hadden kwamen ze ook nog Bekenden Nederlanders tegen, zoals Willem Duys die zijn legendarische praatprogramma Voor de vuist weg live vanuit de RAI presenteerde.

Vanaf de jaren tachtig was technologie-icoon Chriet Titulaer vaste gast op de Firato. In zijn populaire televisieprogramma Wondere Wereld deed deze BN’er uitgebreid verslag van het tweejaarlijkse evenement. Titulaer, bekend om zijn opvallende ringbaard, hese stem en Limburgse accent, werd de officieuze mascotte van de Firato. Als hij een hal binnenliep, stroomde het publiek toe. Hij demonstreerde ingewikkelde primeurs, zoals de eerste mobiele telefoon of huisautomatisering, op een begrijpelijke en enthousiaste manier voor de gewone man. Op de Firato voorspelde Chriet Titulaer dat computers, video en telecommunicatie in de toekomst zouden samensmelten. En met onze smartphone in de hand weten we nu dat Titulaer honderd procent gelijk had!

Voor Philips was de Firato de belangrijkste etalage voor zijn nieuwe producten. De Philips-stand was steevast de grootste, modernste en drukst bezochte ruimte van de beurs. De Brabantse multinational introduceerde er wereldstandaards als de Compact Cassette en de Compact Disc. Nederlandse collega-merken als Aristona en Erres hadden ook stands op de beursvloer, maar die moesten het qua grootte en belangrijkheid afleggen tegen Philips. De concurrentie voor Philips kwam in de loop van de decennia steeds sterker van de andere kant van de wereld, namelijk van Japanse merken als Sony, Panasonic, JVC en Akai.

Ruim twintig jaar lang had Philips ook nog een eígen Firato, waar van concurrentie van buitenlandse merken geen sprake was. In 1966 liet Philips in thuisstad Eindhoven het Evoluon bouwen, een futuristisch gebouw in de vorm van een vliegende schotel. Het was een idee van topman Frits Philips en een cadeau aan de stad vanwege het 75-jarig bestaan. Philips richtte het Evoluon in als een interactief techniekmuseum waar bezoekers, net als op de Firato, zelf op alle knoppen mochten drukken. In 1989 sloot het Evoluon als techniekmuseum omdat de bezoekersaantallen terugliepen. Tegenwoordig is in de zestig jaar oude vliegende schotel aan de rand van Eindhoven het Next Nature Museum gevestigd, een plek waar mens, natuur en techniek samenkomen. De Firato werd uiteindelijk ingehaald door de techniek die de beurs zelf altijd had gepromoot: consumenten haalden hun informatie steeds meer van het opkomende internet en speciaalzaken lieten steeds vaker het publiek ook zelf de apparatuur uittesten. Na de editie van 1996 hield de Firato op te bestaan.

Beeld: Nationaal Archief, Anefo, Ron Kroon, Hans van Dijk, Rob Bogaerts en Philips Company Archives