De 15 mysteriën van de rozenkrans

In Het Noordbrabants Museum in Den Bosch zijn vijftien monumentale schilderijen van onder anderen Peter Paul Rubens, Antoon van Dyck en Jacob Jordaens te bewonderen. De meesterwerken zijn voor het eerst in meer dan vierhonderd jaar buiten de Antwerpse Sint-Pauluskerk én op ooghoogte te zien.

De restauratie van de Sint-Pauluskerk in Antwerpen biedt een unieke mogelijkheid om de volledige cyclus tijdelijk buiten de kerk te tonen. In het Bossche museum is het mogelijk om oog in oog te staan met de meesterwerken van Peter Paul Rubens, Jacob Jordaens, Antoon van Dyck, Frans Francken de Jonge, Cornelis de Vos, David Teniers de Oude, Hendrick van Balen en andere Antwerpse tijdgenoten. Bezoekers kunnen van dichtbij getuige zijn van details, emoties en schildertechnieken die normaal niet of nauwelijks te zien zijn. De vijftien grote schilderijen werden begin zeventiende eeuw speciaal gemaakt voor de Sint-Pauluskerk, waar ze al eeuwenlang op vier meter hoogte, hoog boven de kerkgangers en andere bezoekers, hangen.

De reeks monumentale panelen verbeeldt de vijftien rozenkransmysteriën: vijf blijde, vijf droeve en vijf glorieuze momenten uit het leven van Jezus en Maria die katholieken als leidraad voor hun gebeden gebruiken. De rozenkrans is een eeuwenoud gebedssnoer waarbij iedere reeks kralen voor een aantal gebeden en een specifiek mysterie staat. Door verhalen, gebeden en herinneringen generaties lang te herhalen en door te geven vormt de rozenkrans ook een vorm van collectieve herinneringscultuur.

De tentoonstelling 15 Mysteriën van de rozenkrans markeert ook de bijzondere historische band tussen Den Bosch en Antwerpen. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog, na de verovering van ’s-Hertogenbosch in 1629, werden belangrijke religieuze kunstschatten uit de Brabantse hoofdstad tijdelijk veiliggesteld in Antwerpen. Nu, vier eeuwen later, maken monumentale topstukken uit de Antwerpse Sint-Pauluskerk juist tijdelijk de omgekeerde reis naar Noord-Brabant.

“De vijftien mysteriën van de rozenkrans zijn stuk voor stuk Vlaamse topstukken die historisch passen in de roomse traditie van Brabant en ’s-Hertogenbosch”, vindt museumdirecteur Jacqueline Grandjean. “We zijn de Antwerpse Sint-Pauluskerk en de stad Antwerpen bijzonder dankbaar voor deze hoogst uitzonderlijke bruikleen.”

De tentoonstelling brengt de zeventiende-eeuwse meesterwerken samen met hedendaagse kunst van Mona Hatoum, Maria Roosen, Latifa Echakhch, Kader Attia en Geraldo Dos Santos. Daarnaast hebben tien persoonlijke gebedssnoeren uit Brabant een plek in de tentoonstelling. Samen laten zij zien hoe rituelen, herinneringen en tastbare voorwerpen mensen, toen én nu, met elkaar verbinden. Voor de tentoonstelling ontwikkelde het museum een bijzondere audiotour met persoonlijke verhalen over rituelen, herinneringen en tastbare objecten. Bezoekers kunnen tijdens de audiotour zelf een koord met knopen maken als persoonlijke herinnering aan de tentoonstelling. Daarnaast organiseert het museum iedere zondag instap-rondleidingen en workshops waarin bezoekers een eigen kralensnoer kunnen maken.

Beeld: Peter Paul Rubens, De Geseling, ca. 1617. Sint-Pauluskerk, Antwerpen. CC-BY KIK-IRPA, Brussel, x134755 en Antonis de Bruyn, De Doornenkroning (ca. 1617). Sint-Pauluskerk, Antwerpen. CC-BY KIK-IRPA, Brussel, x046980 (Foto: Rob Lipsius).