‘Ik wil iets vertellen dat beklijft’

Op 15 augustus 1945 capituleerde Japan en kwam er officieel een einde aan de Tweede Wereldoorlog. Jaarlijks wordt dit herdacht bij het Indisch Monument in Den Haag, een plek die journalist Ad van Liempt (77) dierbaar is. “Het is prachtig. Tijdens het defilé steken mensen bloemen in het traliewerk.”

We spreken Van Liempt na afloop van een lezing in Amersfoort. Hij verlaat de zaal met een flesje wijn in de tas. “Een vast ritueel”, vertelt hij. “Ik geniet altijd enorm van dit soort gelegenheden. En dan te bedenken dat ik als jongetje zes weken buikpijn had voor een spreekbeurt. Dat is een van de voordelen van het ouder worden: je verliest je onzekerheid. Die lezingen gaan helemaal als vanzelf.”

Van Liempt is een verhalenverteller pur sang. Tijdens lezingen, maar ook in zijn ruim dertig boeken die grotendeels over de Tweede Wereldoorlog gaan. In april verscheen Hier is het gebeurd: 50 plekken met een bijzonder oorlogsverhaal. Het is het derde boek in een reeks, gemaakt met zijn neef en fotograaf Rolf Baas. “In de achterliggende jaren heb ik 150 plaatsen bezocht door heel Nederland en Duitsland. Het zijn vaak verhalen die lokaal wel bekend zijn, maar verder niet. Zo stond ik in Luttenberg. Wel eens van gehoord? Ik eerder ook niet. Maar daar stortte in 1944 een V2-raket neer. Mensen uit het dorp kwamen kijken en het ding ontplofte, metnegentien doden tot gevolg. Er zijn zoveel van dit soort verhalen. Als je dan op de plek staat waar het gebeurde, dringt het dieper door en voel je het bijna.”

Gekkenhuis

Meermaals per jaar vertrekt Van Liempt uit woonplaats Doetinchem voor lezingen door het hele land. Vooral eind april, begin mei ‘is het een gekkenhuis’. Vandaag vertelde hij over de jaren na de oorlog, van 1945 tot 1950. Belangrijk onderdeel van die tijd is natuurlijk het einde van de bezetting in Nederlands-Indië, maar ook de onafhankelijkheidsstrijd die erop volgde: een ‘oorlog’ die volgens Van Liempt werd verkocht als ‘politionele actie’. Tijdens zijn lezing zegt hij meermaals ‘dat leerde u niet op de basisschool’, doelend op verhalen die we als Nederland liever stilhielden. “In het sterk verzuilde Nederland van toen hadden politiek en pers nauwe banden. Als er iets gebeurde wat ons niet welgevallig was, dan hoorde niemand ervan.”

Het zijn anno 2026 juíst de verhalen die Van Liempt graag vertelt. Waarom? “Ik vind dat we kanttekeningen mogen plaatsen bij ons eigen superioriteitsgevoel en gedrag waar we vaak behoorlijk tevreden en zelfingenomen over zijn. We hebben onze mond vol over persvrijheid in andere landen, maar in die tijd was daar bij ons ook geen sprake van. Daardoor bleven veel kwesties lang onderbelicht.” Hij noemt een voorbeeld: “Minister-president Louis Beel kreeg een brief uit Jakarta over onze gruwelijke acties in Zuid-Sulawesi (de Zuid-Celebes affaire, red.) op de dag dat het gebeurde. We hebben er niks over gehoord in de grote kranten. En bij een protest in 1946 tegen het sturen van dienstplichtigen naar Nederlands-Indië is een man omgekomen door politiegeweld: Petrus Dobbelaar. Dat is een volstrekt onbekende Nederlander gebleven. Tegenwoordig zouden we zo’n voorval drie jaar lang bespreken in alle talkshows.” Van Liempt noemt ook de positie van Nederland op het wereldtoneel na 1945: “Ik noem onszelf wel eens een spookrijder. Heel de wereld keurde ons handelen af. Er waren boycots: we mochten niet meer vliegen over Nederlands-Indië en onze schepen werden niet gelost in Australië. De VN Veiligheidsraad was unaniem in zijn oordeel over ons, maar daar las je in die tijd dus niks over.”