‘Ik had ook schaatser kunnen zijn’

Joop Zoetemelk vergaarde zijn eeuwige wielerroem onder meer bij de Tour, La Vuelta en tijdens het wereldkampioenschap. Hoewel de fiets noodgedwongen geen rol meer speelt in zijn leven, blijft hij zoveel mogelijk in beweging. “Ik wandel veel, tuinier en hak hout.”

Blijf maar gewoon Joop.” Die goede raad kreeg de beroemdste wiel­renner die Nederland ooit heeft gekend van huis uit mee. Joop Zoetemelk won in 1979 La Vuelta. Een jaar later klom hij op de Champs-Élysées op de hoogste trede van het erepodium van de Tour de France. En hij won in 1985 het wereldkampioenschap wielrennen op de weg. Toch raakte hij zijn Hollandse nuchterheid geen moment kwijt. “Ik word nog steeds herkend; mensen spreken me vaak aan”, vertelt hij in zijn landelijk gelegen huis op een half uur rijden van Parijs. “Ja, ook in Frankrijk. Ik ben kennelijk nog steeds eenrolmodel, maar daar blijf ik nuchter onder. Ik ga niet naast mijn schoenen lopen; ik ben ermee opgegroeid.”

Naast nuchterheid kenmerkt ook bescheiden­heid de inmiddels 79-jarige wielerlegende. Tijdens zijn carrière eindigde hij maar liefst zes keer als tweede in het eindklassement van de Tour de France. In 288 andere wedstrijden eindigde hij ook op de tweede plaats. Dat leverde hem de bijnaam De Eeuwige Tweede op. Maar met winsten in de Tour, de Vuelta en op het WK, en eerste plaatsen in maar liefst 425 andere wedstrijden lijkt De Eeuwige Eerste een meer passende titel. Zoetemelk glimlacht. “Maar ik heb niet zoveel gewonnen als Eddy Merckx of Bernard Hinault, en ook geen échte klassiekers”, nuanceert hij de door ONS voorgestelde eretitel. “Met De Eeuwige Tweede ben ik wel tevreden. Ik ben heel blij met hoe mijn carrière gelopen is.” En dan lachend: “Ik ben zelfs ooit Nederlands kampioen veldrijden én skiën geweest!”

Als puber fietste Joop al: elke dag trapte hij negen kilometer heen en terug van zijn ouderlijk huis in Rijpwetering naar de LTS in Leiden. “Door weer en wind; ik ging nooit met de bus naar school. Schaatsen was toen mijn hobby. Op mijn zestiende verjaardag kreeg ik van mijn moeder een racefiets. Daar was ik heel blij mee, want zo kon ik in de zomer blijven trainen. Ik had de wielrenfiets nog maar een paar dagen toen een groepje renners van fietsclub Swift ons huis voorbij­raasde. Ik ben erachteraan gegaan en kon ze goed bijhouden. De jongens vroegen of ik lid wilde worden van Swift zodat ik in hunpeloton kon meefietsen. Dat heb ik gedaan en ik won meteen al heel wat wedstrijdjes.”

Voor het schaatsen kwam steeds meer het wielrennen in de plaats, vertelt Zoetemelk. “Maar het had inderdaad ook anders kunnen lopen: ik had ook schaatser kunnen zijn. Onze club werd getraind door de bekende coach Egbert van ’t Oever. Tijdens een ijsloze winter vertelde ik hem dat ik wilde gaan veldrijden om in vorm te blijven. Egbert heeft toen nog een trainingsprogramma voor me opgesteld. In 1965 werd ik Nederlands kampioen veldrijden. Dat was mooi! Maar werd ik tweede of derde omdat er niet meer in zat, vond ik dat ook goed. Ik had er gewoon plezier in. Het was nooit een verplichting om te gaan trainen; er zat nooit druk op. Het ging altijd vanzelf, omdat ik van sport hield.”

Zoetemelk was coureur in een tijd dat er nog geen moderne trainingsmethoden en -strategieën waren. “Nee, in het voorjaar Kregen we gewoon het programma van de ploeg met de mededeling ‘Zorg maar dat je goed bent!’. In de winter zette ik mijn eigen programma in elkaar. Dan ging ik langlaufen en skiën in wat toen nog Tsjecho-Slowakije heette. In dat land kwam toen nog niemand.

Dat was een fantastische voorbereiding op een nieuw seizoen. Ik deed een hoogtestage al voordat iemand ooit van dat woord had gehoord.” Skiën is Zoetemelk altijd blijven doen, ook na zijn wielercarrière. Tot aan die septemberdag in 2020 waarop alles veranderde. “Het was nota bene de dag dat de Tour, die vanwege corona twee maanden later werd verreden, in Parijs zou aankomen. Ik zou er aan het eind van de dag heengaan en bedacht me dat ik vooraf nog wel een paar uurtjes kon gaan fietsen.

Dat deed ik destijds twee of drie keer in de week. Maar onderweg vloog ik in volle vaart op een auto die in een flauwe bocht op de verkeerde weghelft reed. De fiets was total loss. En ik ook: in plaats van op de Champs-Élysées belandde ik in een Parijs’ ziekenhuis. Nu, bijna zes jaar later, heb ik nog steeds last van de spieren en pezen in mijn rechterhand. Wielrennen, hardlopen en ook skiën gaat niet meer. Ik kan dat goed loslaten: het is zo gelopen, het is niet anders. Mijn kleinkinderen vinden het erger dan ik, want zij kunnen niet meer met opa gaan skiën.”

Blijf in beweging, blijf doen wat je kunt. Dat is wat Joop Zoetemelk zichzelf voorhield en is het advies dat hij ook andere senioren meegeeft. “Meteen na mijn ongeluk deed ik nagenoeg niks meer. Ik heb nog wel een roeiapparaat en een hometrainer aangeschaft, maar dat binnenshuis sporten beviel me totaal niet. Ik begon het buiten bewegen echt te missen. Toen ben ik maar gestart met hout hakken, zagen en kloven. Meteen achter ons huis ligt een bosgebied van tien hectare, daar kan ik lekker aan de slag. En ik vind het leuk; het is een soort hobby van me. Vroeger hakte ik al met plezier hout: ik was de eerste jaren naast topsporter immers ook timmerman van beroep. Ik zag het zware werk in de bouw als een soort training. Het hout dat ik uit ons bos haal gaat in de open haard, en ik maak er ook heel wat buren blij mee. Daarnaast wandel ik dagelijks, samen met onze hond Sprint, en ik werk veel in de tuin.”

Zoetemelk beseft dat hij zijn huis met de riante lap grond op het Franse platteland te danken heeft aan zijn wielerloopbaan. “Als ik geen beroepsrenner was geworden, was ik in de bouw blijven werken. En in Rijpwetering blijven wonen. Ik voel me tegenwoordig Fransman, maar ik kom nog steeds graag in Nederland. Ik voel me er ook altijd meteen thuis.” De wielervedette stapt wel steeds minder vaak in de auto om de vijfhonderd kilometer noordwaarts te overbruggen. “Ik rij niet meer zo graag”, bekent hij. “Maar als er iets in Nederland op het programma staat waar ik bij moet zijn, dan ga ik. Zo ben ik elk jaar in maart aanwezig bij de Joop Zoetemelk Classic, een wielerevenement van mijn club Swift waar zo’n vijfduizend sporters aan deelnemen. Ik fiets niet meer mee, maar in en om het clubhuis moedig ik mensen aan en ik vang de rijders bij binnenkomst op.”

Terugkijkend ziet Joop Zoetemelk het winnen van de Tour de France in 1980 als de kroon op zijn carrière. “Ik was al vijf jaar tweede geworden, in 1970, ’71, ’76, ’78 en ’79. Ik greep telkens naast de winst. Dan is het heel mooi als het tóch lukt. Dat ik in 1985 in het Italiaanse Giavera del Montello wereldkampioen werd betekent ook veel voor me. Ik was al eens vierde geworden, en vijfde, en dan sta je ineens op de bovenste plek van het erepodium. Echt mooi!”

Zoetemelk mag dan zelf niet meer op het stalen ros stappen, de fiets blijft altijd in zijn hart. “Absoluut”, zegt hij. “Ik volg alle wedstrijden die ik ooit gereden heb nog steeds. En elk jaar ben ik wel een paar dagen bij de Tour. Afgelopen juli was ik nog drie dagen in Valenciennes, bij de etappe naar Duinkerke. Ik kijk met heel veel voldoening terug op de voorbije jaren. Ik ben trots op wat ik bereikt heb. Ja, ik zou dit leven best graag nog een keer willen overdoen!”

Beeld: Jan Verheul