SterfTalks: een toer vol verwondering

Tijdens de Week van de Palliatieve Zorg afgelopen najaar toerden Anne-Marth Hogewoning en Hanneke van Bleek met SterfTalks langs de afdelingen Gilze, Oudenbosch, Heeze en Wanroij van Senioren Brabant-Zeeland.

SterfTalks zijn gefilmde gesprekken van theatermaakster Adelheid Roosen van theatergezelschap Female Economie en prof. dr. Anne Goossensens van Avans Hogeschool met mensen die rouw en verlies van dichtbij meemaken. Doel van de SterfTalks is een speelsere omgang met de dood op gang te brengen. Het initiatief om met SterfTalks langs afdelingen te gaan kwam van de werkgroep Identiteit en Zingeving.

Hogewoning en Van Bleek trapten hun De SterfTalks-toer af in het gebouw De Schakel in Gilze. “We startten de bijeenkomst met een ontmoetingsritueel waarbij bewust stilte en aanraking aandacht krijgen”, vertelt Hogewoning. “In de westerse cultuur roept dit vaak ongemak op, terwijl deze manier van ‘er zijn voor iemand’ zoveel kan betekenen. Dit begin maakte veel los bij de deelnemers. Verlegenheid, gêne en verwondering over hoe snel een dieper contact op gang kan komen. In Oudenbosch vertelde een deelnemer dat ze niet had begrepen waarom we dit ritueel deden. Daardoor realiseerde ik me dat het fijn is om eerst een toelichting te geven. We willen bewust het ongemak op tafel krijgen om waarachtige kwetsbare gesprekken met elkaar te kunnen voeren in de rest van de bijeenkomst. Ook was er een moment tijdens het speeddaten dat er een mevrouw wegliep omdat het haar te veel werd. Dat komt vaker voor en één van ons loopt dan mee. Daardoor was er te weinig aandacht voor degene die samen met haar de oefening deed en alleen achterbleef. Dat mag niet gebeuren, een belangrijk leerpunt voor ons.”

Na het ontmoetingsritueel werd een filmfragment vertoond waarin Marjan vertelt wat zij doormaakte in de eerste twee jaar nadat haar partner plotseling overleed. “Deze tijd was voor haar rauw met een a”, vertelt Anne-Marth Hogewoning. “Een eenzaam pad waarop ze onverwachte steun vond, en ook mensen verloor omdat die haar uit de weg gingen. In koppels en met de hele groep bespraken we waar ons eigen ongemak zit in de omgang met mensen zoals Marjan. ‘Ik ben bang dat ik het verkeerde zeg’ of ‘Ik wil niet zelf gaan huilen’ kwam onder meer uit de reacties naar voren. We kwamen erachter dat een pannetje soep of samen zwijgend op een bankje zitten al zoveel kan doen.”

In het tweede filmfragment vertelde Ralph, specialist op de intensive care, hoe belangrijk het is om op tijd over uw eigen sterven in gesprek te gaan met dierbaren om u heen. Hogewoning: “Daarmee voorkom je onzekerheid als het moment daar is, en ervaar je hoe het leven en de dood met elkaar verbonden zijn. Bezig zijn met het einde maakt dat zinvol leven belangrijker wordt. Wat valt er nog op te ruimen of uit te spreken? Leef ik het leven wat ik wil leven? In koppels bespraken we wat onze innerlijke leeftijd is. In hoeverre ben jij bewust bezig met deze vragen? Een man vertelde dat hoe meer hij echt gaat leven des te meer hij ontdekt dat hij teruggaat naar de spontaniteit van zijn kindertijd. Prachtig. Wat een wijsheid!”

Het laatste filmfragment was van Henk en Anne. Henk is in de vijftig en praat onduidelijk omdat hij Parkinson heeft. Mensen denken dat hij een beetje gek is en kijken hem meewarig aan of gaan hem uit weg. Anne praat met hem vrij over zijn sterfelijkheid en ineens is daar dat moment waarop zij zwijgen en elkaar helemaal vinden in hun oogcontact. “Zo intens”, ervoer Hogewoning, “niemand hoefde daar iets aan toe te voegen. Wel onderzochten we met elkaar hoe wij zelf er kunnen zijn voor de ander. Als zorgzame vriend, buurtgenoot of bijvoorbeeld als vrijwilliger in een hospice. Inspirerend om te ontdekken hoeveel mensen daar al mee bezig zijn. En hoeveel er ook vanuit de Senioren-afdelingen nog kan worden gestimuleerd. Het aangaan van een waarachtige verbinding is daarbij de kern. Ik hoop dat de deelnemers dat uit de SterfTalks-bijeenkomsten hebben meegenomen. Wat ik zelf meeneem is vooral de openheid en zachtmoedigheid waarmee mensen verhalen inbrachten en aandachtig luisterden naar elkaar. Wat is er mooier dan dat?”

Meer info? Neem contact op met Anne-Marth Hogewoning via anne-marth@femaleeconomy.nl of tmr.goijaerts@avans.nl