Over burenruzies, onterven en een spoorloze ex-man

In het voorjaar van 2016 werd de juridische helpdesk van Senioren Brabant-Zeeland opgericht. In tien jaar tijd voorzagen de elf deskundigen van de helpdesk meer dan duizend leden van goed advies in de meest uiteenlopende zaken.

Precies tien jaar geleden zetten de oud-rechters en -juristen Herman Poeth, Jan Hermes, Marius de Jong, Cees Swagemakers en, voor wat betreft Wmo-zaken, Bert van ’t Laar de juridische helpdesk van Senioren Brabant-Zeeland op. In die tien jaar behandelden zij, samen met nog zeven collega-vrijwilligers, honderden zaken. Meestal waren dat zaken waar leden in hun eigen omgeving tegenaan liepen, zoals burenrecht, consumentenrecht en familierecht. Wij vroegen de elf huidige juisten en adviseurs van de juridische helpdesk welke zaak of hulpvraag de meeste indruk op hen maakte.

Herman Poeth was in het voorjaar van 2016 betrokken bij het opzetten van de juridische helpdesk. Enkele gevallen die in die tien jaar de revue passeerden zijn hem in het bijzonder bijgebleven. “Uit die zaken blijkt de grote verscheidenheid aan vragen die de helpdesk kreeg”, vertelt hij. Zo stond Herman een 84-jarige koster bij die werd ontslagen na vele jaren op arbeidscontractbasis werkzaam te zijn geweest in de kapel van een klooster. “Op zich herkenbaar: het aantal zusters van de congregatie liep terug en de kapel kreeg een andere functie. Er is toen een regeling getroffen.” Poeth herinnert zich ook een afdeling van Senioren Brabant-Zeeland die door phishing voor vele duizenden euro’s was opgelicht. “Jan Hermes en ik spanden een proces aan tegen de bank om een gedeeltelijke schadevergoeding te krijgen. Die vordering werd afgewezen. Bijzonder, omdat de rechter in onze visie ten onrechte niet meeging in het beroep dat de afdeling geen professionele en zakelijke partij is en gezien haar maatschappelijke functie op één lijn is te stellen met een consument, en dan specifiek de oudere die vanwege de leeftijd wel aanspraak kunnen maken op bijzondere bescherming.”

De mevrouw die contact zocht omdat haar ex-man al meer dan twintig jaar spoorloos was is ook een zaak die Herman zich nog goed herinnert. “Haar ex-man was bij alle instanties uitgeschreven en de mevrouw wilde, mede in het belang van hun dochter, weten hoe te handelen om een verklaring van vermoedelijk overlijden te krijgen”, vertelt Herman. “Uiteindelijk werd de man in deplorabele toestand in het buitenland teruggevonden. Niet veel later overleed hij, wat vervolgens weer vragen opriep over het nabestaandenpensioen.” De jurist en oud-rechter verhaalt ook nog over een zaak waarbij een echtpaar op leeftijd, waarvan de man ernstig ziek was, in het systeem tussen de wal en het schip raakte en vermalen dreigde te worden tussen twee gemeenten. “Er was verwarring omdat ze geen woonadres zouden hebben, waarna de ene gemeente met uitschrijving dreigde en de andere inschrijving weigerde, wat direct gevolgen zou hebben voor zowel de zorgverzekering als de AOW. Na veel vijven en zessen bleek het accepteren van een briefadres uitkomst te bieden.”

Lees verder onder de foto

Jurist en oud-advocate Jeanne Engels is sinds eind 2021 actief als lid van de juridische Helpdesk. “De meeste voldoening ervaar ik als ik mensen die verwikkeld zijn in een juridisch conflict de weg kan wijzen naar een oplossing die ze zelf vinden”, vertelt ze. “Dat kan verwijzing naar een conflictbemiddelaar zijn of gegevens verschaffen over een geschillencommissie, maar ook een overzicht geven van de juridische mogelijkheden en onmogelijkheden. Als ik dan later van mensen een berichtje krijg dat ze het conflict hebben opgelost, is dat heel bevredigend!”

Aad Overvliet is de verzekeringsspecialist van de juridische helpdesk. Hij haalt het dossier van twee zusjes aan als opmerkelijk. “De zussen hadden problemen met de uitbetaling van een lijfrentepolis van een overleden oom”, vertelt Aad. “Met de verzekeringsmaatschappij lukte het niet deze erfeniskwestie op te lossen. Na een duidelijk telefoongesprek met de behandelaar bij de verzekeraar en de juiste papieren was de zaak binnen twee weken rond. Met een beetje ‘meedenken’ door de behandelaar had het drie maanden eerder al klaar kunnen zijn.” Eigenlijk maakt ieder dossier indruk, vindt Aad. “Voordat de kwestie bij Senioren Brabant-Zeeland wordt aangemeld is er vaak al een hele geschiedenis aan vooraf gegaan. Het is dan onbegrijpelijk dat de andere partij – in mijn geval dus meestal een verzekeraar – die oplossing niet zélf had kunnen bedenken. Vaak is het een kwestie van het klakkeloos volgen van de regeltjes, zonder enige vorm van de menselijke maat. En dát maakt ook indruk op mij.”

Peter van Dongen versterkte een half jaar na de start het team van de juridische helpdesk. Vanaf 2021 is hij betrokken bij het telefonisch notarisspreekuur en een jaar later startte het notarisspreekuur in Eindhoven. “We krijgen vooral veel vragen over schenk- en erfbelasting”, vertelt de gepensioneerde notaris. “Ook verzoeken om de oude testamenten te bekijken en vragen over vermogensoverheveling en de Wlz-regeling komen vaak voor. En wat mij opvalt: men is vaak niet op de hoogte van het wettelijk erfrecht.” Heel schrijnend en intriest vindt Peter de vragen van ouders over kinderen die hun erfdeel pogen op te eisen. “Dan gaat het om ouders die geen contact meer hebben met hun kinderen en kleinkinderen, en ouders die kinderen wensen te onterven. Geldzaken verbreken helaas regelmatig de familiebanden. Ik kan dan niet meer doen dan de mogelijkheden aangeven en indien gewenst doorsturen naar een notaris of advocaat.”

Theo van Hamond is als deskundige op het financiële vlak van de Wlz bij de juridische helpdesk betrokken. Hij herinnert zich een zaak van een mevrouw die jarenlang de verkeerde eigen bijdrage aan het CAK betaalde. “Met enig doorzettingsvermogen heb ik met de cliënt de zaak in gunstige zin kunnen afronden”, vertelt Theo. In eerste instantie ontving mevrouw het te veel betaalde bedrag over drie jaar terug, de maximale periode waarover het CAK restitueert. We zijn niet akkoord gegaan met deze beperkte termijn en hebben namens cliënt bezwaar aangetekend. Uiteindelijk besloot het CAK ook het resterende bedrag terug te betalen omdat onze cliënt ‘geen invloed heeft gehad op de miscommunicatie tussen Sociale Verzekeringsbank, Belastingdienst en het CAK’. Het CAK gaf toe niet adequaat gereageerd te hebben op de berichten van de cliënt. Dat was een mooie overwinning, die ons lid bijna 16.000 euro opleverde. Geld waar ze recht op had.” Deze zaak toont aan dat foutieve berekening van de eigen bijdrage van het CAK kunnen voorkomen. “Het team Wlz-financieel van Senioren Brabant-Zeeland is altijd bereid mensen bij te staan om de berekening samen te bezien en mogelijke actie richting CAK te nemen”, aldus Van Hamond.

Al vóór de start van de juridische helpdesk begin 2016 werd Bert van ’t Laar betrokken bij zaken in het sociaal domein die werden aangedragen door de cliëntondersteuners van Senioren Brabant-Zeeland. “Dat waren vooral zaken die over de Wmo gingen”, vertelt hij. “Mijn rol werd aangeduid als procesondersteuner. In de afgelopen jaren heb ik zo’n 750 cliënten mogen bijstaan in bezwaar- en beroepsprocedures. Voor cliënten is natuurlijk de uitkomst van hun procedure van belang. Voor mij als rechtshulpverlener zijn uitspraken die een algemene strekking hebben bevredigend, omdat deze doorwerken voor alle gemeenten. Zij moeten op grond daarvan hun regelgeving en beleid aanpassen.”

Voor de oud-rechter springen twee zaken eruit. “Om te beginnen een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep van januari 2017 waarin klip en klaar werd vastgesteld dat mantelzorg te verlenen door uitwonende kinderen niet mag worden verondersteld of afgedwongen, maar dat hiervoor een vergoeding moet worden toegekend als een cliënt via een persoonsgebonden budget van deze zorg van kinderen of andere personen uit het sociale netwerk gebruik wil maken”, legt Bert uit. Een tweede uitspraak van de Centrale Raad van Beroep van augustus 2023 ging over de hoogte van het uurtarief dat geldt bij informele zorg, zoals van kinderen of anderen in het sociale netwerk. “De Centrale Raad van Beroep bepaalde dat niet kan worden volstaan met het wettelijk minimumloon, maar dat aansluiting moet worden gezocht bij de CAO voor de sector verpleging en verzorging.”

Dré Teeuwen werd lid van de juridische helpdesk toen hij vijf jaar geleden met pensioen ging. “Als oud-notaris kan ik veel voor mensen betekenen”, vindt hij. “Het blijkt dat men zaken vaak slecht of helemaal niet geregeld heeft. Geen levenstestament, geen of een oud testament. Soms kan ik al aan het kaftje van het testament zien dat het aangepast moet worden.” Dré vertelt dat hij op een eenvoudige wijze, in Jip en Janneke-taal, de mensen duidelijk kan maken waarom ze naar de notaris moeten gaan om hun zaken te regelen of te wijzigen. “Vaak wil men van mij de bevestiging dat ze het goed geregeld hebben, of wat mijn advies is om in een bepaalde situatie te handelen. Mensen helpen is mooi om te doen. Dat vond ik ook al in mijn werkzame leven in Boxmeer. Het is heel dankbaar werk; ik krijg leuke reacties van de bezoekers op het gratis spreekuur in Eindhoven en Nuenen en ook tijdens het telefonisch spreekuur. De mensen waarderen de adviezen die ze krijgen.”

Jan Hermes was één van de medeoprichters van de juridische helpdesk. “Ik had in die tijd niet al te positieve ervaringen met de wijze waarop mijn vader in een verzorgingshuis werd behandeld. Voldoende reden voor mij om samen met een aantal vrienden deze helpdesk voor leden te starten. Marius de Jong en Cees Swagemakers hebben de helpdesk inmiddels verlaten. Voor hen zijn Jeanne Engels en Paul Knapen in de plaats gekomen. Wij zijn dus met vier oud-rechters en -advocaten. In de juridische helpdesk zitten ook notarissen en een specialist op het gebied van Wmo-zaken. Bijzonder is dat we elkaar zeer goed kennen, waardoor de verdeling van de zaken nooit problemen oplevert. Ik ben de coördinator: ik krijg de zaken aangeleverd van Senioren Brabant-Zeeland en verdeel ze. Ben ik op vakantie, dan wordt de intake zonder problemen overgenomen. Het is een geoliede machine. De meeste zaken komen uit Brabant, en soms uit Zeeland. We behandelen per jaar grofweg honderd tot honderdvijftig zaken.”

Jan Hermes vertelt dat de juridische helpdesk het gehele juridische veld bestrijkt. “Ikzelf krijg veel pensioenzaken binnen, maar ook burenruzies en geschillen met een gemeente over bijvoorbeeld de energietoeslag. Met Cees Swagemakers boog ik me over een zeer principiële zaak: of Senioren Brabant-Zeeland valt onder de ANBI-regeling. Met die regeling worden giften aftrekbaar voor de fiscus. Het Gerechtshof vond van niet, omdat het meeste werk van een seniorenvereniging ‘weinig te maken heeft met algemeen belang’. Foei! Alleen al in Berkel- Enschot zijn er meer dan honderd vrijwilligers die zich actief inzetten om het welzijn van ouderen te verbeteren.”

Soms is een zaak opgelost met een telefoontje, verklapt Jan. “Regelmatig schrijven we brieven en gaan we op huisbezoek. We ondersteunen ook door mee te gaan naar een zitting. We vinden het hartverwarmend te merken hoeveel waarde er wordt geschonken aan onze adviezen. Vooral de kleine zaken kunnen ons raken. Zo kan ik me een ontroostbare kleindochter herinneren die niet wilde dat het graf van haar oma werd geruimd. Ze betaalde tegen de zin van haar moeder de grafrechten voor tien jaar. Ze wilde te zijner tijd worden bijgezet bij haar oma. Uiteindelijk kreeg ze haar zin.” Terugkijkend op tien jaar juridische helpdesk concludeert Jan Hermes: “Ik heb er nog geen minuut spijt van gehad. De contacten met mensen en de dankbare reacties zijn een stimulans om er nog jaren mee door te gaan!”

Tekst: Adri van Esch